Thứ Bảy, 18/11/2017
Pháp luật là nền tảng, đạo đức là lương tâm của người làm báo *
18/7/2017 7:52' Gửi bài này In bài này

Nhà báo Danh Khải trong một lần đi tác nghiệp.
   Việt Nam ta tự hào có một nền báo chí cách mạng, chính trực, nhân văn, được xây đắp nên bởi những người làm báo đầy trách nhiệm và tinh thần cống hiến. Họ hằng ngày, hằng giờ âm thầm dấn thân với nghề, vì đất nước, vì nhân dân, vì lẽ phải trên đời, góp phần xây dựng một nền báo chí vì con người và tôn trọng con người. 
Tình hình đất nước, đời sống xã hội, đời sống báo chí đã có nhiều thay đổi. Hiến pháp 2013, Luật Báo chí 2016 cũng đã có nhiều bổ sung, chỉnh sửa so với trước. Đặc biệt, khi mạng xã hội phát triển với tốc lực lớn, công nghệ truyền thông đang tạo ra những cơ hội cùng với những thách thức vô cùng gay gắt đối với báo chí, thì thực trạng vi phạm đạo đức báo chí, xa rời chuẩn mực truyền thống ngày càng đáng lo ngại… Tất cả những điều đó đòi hỏi chúng ta phải điều chỉnh và bổ sung các quy định đạo đức báo chí để phù hợp với pháp luật hiện hành, phù hợp với sự biến đổi xã hội, tạo ra định ước nghề nghiệp cao hơn, hiệu lực hơn.
Một thực tế rằng những năm gần đây, trước những thách thức thời cuộc, có một bộ phận người làm báo đã vi phạm những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, tha hóa với nhiều biểu hiện, mức độ khác nhau. Đó là: Hiện tượng nhà báo thiếu trách nhiệm, không kiểm chứng dẫn đến thông tin sai sự thật, thiếu khách quan, thổi phồng hoặc bóp méo sự thật; Thương mại hoá báo chí bằng việc đưa tin bài, hình ảnh giật gân, câu khách, kích động, kích dục, thiếu văn hoá, thiếu tính thẩm mỹ, thiếu nhân văn và phản giáo dục; Tình trạng nhà báo lạm quyền, cửa quyền, lợi dụng vị trí và công việc của mình để vụ lợi…
      Có nhà báo ảo tưởng về nghề nghiệp, lợi dụng nghề để vụ lợi, “đánh hội đồng”, dọa dẫm, ép doanh nghiệp, để kẻ xấu lợi dụng… Khi người làm báo không được rèn luyện, tu dưỡng trong môi trường nghề nghiệp chuẩn mực thì dẫn đến năng lực thẩm định, nhìn nhận vấn đề cũng kém cỏi, dễ thỏa hiệp, phán xét hồ đồ, thiếu phẩm chất dấn thân,… dễ dẫn đến sai phạm từ nhỏ tới mức nghiêm trọng.
Trầm trọng nhất chính là vi phạm tính chân thực của báo chí. Giá trị cốt lõi của đạo đức nghề nghiệp báo chí là tính trung thực. Chân thực không có nghĩa là miêu tả tỉ mỉ, đưa hết mọi chuyện lên mặt báo mà là phải chỉ ra đúng bản chất sự việc bằng sự khách quan, công tâm… Thế nhưng, có hiện tượng đánh tráo khái niệm, làm sai bản chất, có hiện tượng xuyên tạc, bịa đặt, vu khống, bôi nhọ danh dự và nhân phẩm của cá nhân, tổ chức… Những hiện tượng báo chí tiêu cực đó đang góp phần làm lung lay giá trị tinh thần, giá trị đạo đức, sụt lở niềm tin xã hội. Đó là điều rất nguy hại. Hơn lúc nào hết, những người làm  nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp và pháp luật.  Một nền báo chí nhân văn, tích cực, lành mạnh sẽ có sức mạnh để bảo vệ những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống, bảo vệ lợi ích tối cao của đất nước, quyền lợi thiết thân của người dân. Luật pháp thì bắt buộc, còn quy định đạo đức nghề nghiệp thì có sự ràng buộc về uy tín, đạo đức, tinh thần. Đạo đức người làm báo và luật pháp không tách rời nhau. Tuân thủ đạo đức nghề nghiệp cũng chính là góp phần xây dựng đạo đức xã hội. Vi phạm điều này tất yếu sẽ bị sàng lọc, đào thải.
Trên cơ sở chấp hành đúng pháp luật, luật bản quyền từng cá nhân, từng cơ quan báo chí, thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ, tôn chỉ mục đích của mình.
 Mỗi người làm báo, mỗi cơ quan báo chí đều có cách làm riêng của mình để phụng sự và để tồn tại, vượt qua những thách thức trong kỷ nguyên số, trong áp lực tự quản, tự chủ về tài chính… Nhưng những nguyên tắc cơ bản, những giá trị phổ quát, trong đó có giá trị đạo đức nghề nghiệp và luật pháp phải luôn được tuân thủ, thực hiện nghiêm túc.
Báo chí, cho dù là truyền thông truyền thống như báo in, radio, truyền hình, hay truyền thông mới như báo điện tử hoặc truyền hình internet, đều dựa trên hai mô hình kinh doanh cơ bản: hoặc là bán nội dung bằng cách gia tăng tia-ra (số lượng phát hành), số lượng người thuê bao, hoặc là bán cơ hội và không gian quảng cáo.
Cả hai mô hình kinh doanh này đều phụ thuộc vào lượng độc giả, lượng khán giả xem truyền hình hoặc truy cập vào trang thông tin điện tử đó - mà chúng ta thường gọi là “lượng view”. Mọi nỗ lực của người làm báo để có một bài phóng sự hay, một bài phỏng vấn độc quyền hoặc một tin tức nóng, đều nhằm một mục đích duy nhất là tạo cơ hội gia tăng “lượng view” cho cơ quan báo chí.
Việc một cơ quan báo chí khác (hoặc cái gọi là báo chí) copy, đăng lại phóng sự đó, phỏng vấn đó chính là chặt đứt cơ hội kéo người xem cho tờ báo hay website có bài nguyên gốc, đánh thẳng vào hầu bao của cơ quan báo chí. Đó là cuộc chơi không bình đẳng và ăn chặn của đồng nghiệp.
Nhiều năm qua, một số báo điện tử và cả những trang tin điện tử của các công ty truyền thông không có chức năng hoạt động báo chí (không có Tổng Biên tập) đã ngang nhiên sao chép “cắt – dán” thông tin báo chí từ các báo chính thống lên trang tin của mình để kinh doanh quảng cáo. Những phát hiện gần đây trên báo Petrotimes, Tuổi Trẻ, Vietnam Plus… về việc đạo báo đã chỉ rõ tới việc làm sai trái của từng trang tin điện tử và lên án việc làm phi pháp này. Việc đạo báo ngày càng lan rộng đến mức công khai, coi như chuyện đương nhiên họ được phép “sống trên mồ hôi” của hàng trăm nhà báo miệt mài biết bao công sức cho từng tác phẩm báo chí của mình.
 Từ trước đến nay mỗi tác phẩm báo chí đều có bản quyền và được pháp luật bảo vệ không chỉ theo thông lệ quốc tế, mà cũng là thông lệ của luật pháp Việt Nam. Nếu các bên chưa có thỏa thuận trao đổi thông tin thì không bên nào được sử dụng tùy tiện mọi tin bài không thuộc sở hữu của mình. Đạo báo chính là vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, trên cơ sở luật pháp, luật Báo chí sửa đổi bổ sung hi vọng sắp tới tình trạng này sẽ được ngăn chặn kịp thời.
Một nền báo chí nhân văn là nền báo chí dựa vững chắc trên nền tảng pháp luật. Trong công cuộc đổi mới, đội ngũ nhà báo Việt Nam đã thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nêu cao tinh thần trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân, đạo đức báo chí cách mạng, không ngừng lớn mạnh và đã có những đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
 
Trần Danh Khải
Đầu đề do BBT đặt
(Một số nguồn tin trong bài được sưu tầm, tổng hợp từ nhiều bài viết trên internet)


Video

Bạn đọc quan tâm

Tân Cương vào mùa lễ hội Trà

Từ nay đến Festival Trà Thái Nguyên - Việt Nam lần thứ hai năm 2013 không còn bao lâu. Những ngày này, không khí chuẩn bị cho sự kiện lớn, có ý nghĩa về nhiều mặt tại các vùng chè trong tỉnh thật khẩn trương, rộn ràng.

Việt Nam và thế giới

Khai mạc Chương trình Đào tạo Báo chí Khoa học châu Á

Từ ngày 25 - 27/9, tại Hà Nội, Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) phối hợp với Hiệp hội Các nhà báo khoa học thế giới (WFSJ) khởi động Chương trình Đào tạo Báo chí Khoa học châu Á.